Publikacje

Cechy „utworu” w rozumieniu przepisów ustawy prawo autorskie i prawa pokrewne na tle orzecznictwa Sądu Najwyższego

 

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku prawo autorskie i prawa pokrewne (dalej jako: „prawo autorskie”) statuuje, iż przedmiotem praw autorskich może być jedynie „utwór” rozumiany jako „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia” (art. 1 ust. 1 prawo autorskie). Zatem każde dzieło, by mogło zostać uznane za utwór, które korzysta z ochrony prawa autorskiego musi spełnić zamieszczone w tej normie prawnej przesłanki.

 

Po pierwsze utwór może być rezultatem pracy jedynie człowieka (określanego jako twórca).

Każdy inny rezultat pracy wykonanej nie przez człowieka, nie może być przedmiotem prawa autorskiego (np. wytwór pracy zwierząt lub przyrody w postaci nadzwyczajnych zjawisk przyrodniczych). Przy określaniu twórcy, takie okoliczności z nim związane jak wiek, kwalifikacje zawodowe, zamiar stworzenia działa, wartość dzieła nie mają żadnego znaczenia dla przyznania ochrony prawno autorskiej (por. wyrok SA z dnia 10 stycznia 2007 roku, sygn. akt: VI ACa 736/2006).

 

Po wtóre utwór ma stanowić owoc pracy o indywidualnym charakterze.

Rozważania na temat indywidualnego charakteru utworu należy zacząć od wskazania, iż „dzieło nie może być uznane za utwór, któremu brak cech dostatecznie indywidualnych, to jest odróżniających go od innych wytworów podobnego rodzaju i przeznaczenia” (zob. wyrok SN z dnia 13 stycznia 2006 roku, sygn. akt. III CSK 40/2005). Co istotne dzieło będące oryginalne, stanowiące novum w swojej dziedzinie nie będzie od razu klasyfikowane jako utwór, gdyż jak wskazuje Sąd Najwyższy nie charakteryzuje się cechą indywidualności (zob. więcej SA w Warszawie z dnia 18 lutego 2009 roku, sygn. akt. I ACa 809/2008). Tym samym należy wnioskować, iż przesłanka oryginalności wykreowanego dzieła ma węższy zakres od przesłanki dot. indywidualnego charakteru.

Jak również rezultat pracy twórcy „nie musi być dziełem nowym, może stanowić kompilację wykorzystującą dane powszechnie dostępne, lecz pod warunkiem ich wybór, segregacja i sposób przedstawienia będą miały znamiona oryginalności” (wyrok SN z dnia 25 stycznia 2006 roku, sygn. akt: I CK 281/2005).

Z kolei Sąd Apelacyjny precyzuje, iż „przesłanka indywidualności utworu jest spełniona wtedy, gdy elementy jego formy i/lub treści nie są w pełni wyznaczone przez uprzednio dane elementy należące do domeny publicznej. Innymi słowy oznacza to, iż przy kształtowaniu formy i/lub treści utworu jego twórca wykorzystał obszar swobody w wyborze i uporządkowaniu składników utworu” (wyrok SA w Krakowie z dnia 29 października 1997 roku, sygn. akt: I ACa 477/97). Jednak ustalenie tych okoliczności każdorazowo bywa trudne do ocenienia w stosunku do poszczególnych dzieł, gdyż jak dalej Sąd wywodzi „nie da się generalnie oznaczyć minimum indywidualności, które stanowiłoby wartość progową dla uzyskania ochrony w prawie autorskim i pozwalałoby w sposób dostatecznie bezpieczny rozróżnić wytwory intelektualne zdatne i niezdatne do ochrony. W każdym przypadku budzącym wątpliwości tj. wtedy, gdy indywidualność badanego wytworu intelektualnego nie jest intuicyjnie oczywista, zachodzi konieczność odwołania się do ocen wartościujących. W ocenach tych należy kierować się dyrektywą nakazującą uwzględnić aksjologiczne uzasadnienie norm prawa autorskiego, jak i właściwości wytworów intelektualnych poddanych ocenom wartościującym”.

 

Ostatnią przesłanką jaką dzieło musi spełniać, by mogło być uznane za utwór jest jego ustalenie.

Przy czym nie jest wymagane by ustalenie utworu odbywało się w sposób formalny - utrwalając go na jakimkolwiek materialnym nośniku danych (tzw. corpus mechanicum). Wystarczającym działaniem twórcy dla przyznania ochrony prawno autorskiej jest nadanie utworowi takiej formy by mógł być zakomunikowany innym osobom - tym samym będzie możliwe jego rozpowszechnienie. Sposób nadania formy utworowi nie może być dowolny, lecz musi być na tyle „indywidualizujący i konkretyzujący, ażeby mógł oddziaływać artystycznie” (wyrok SW z dnia 29 października 1979 roku, sygn. akt: IV CR 353/09). To w wyobraźni twórcy powstaje kształt, zakres, charakter utworu i do momentu, aż istnieje on tylko w jego świadomości nie może podlegać ochronie z prawno autorskiej.

Co ważne, przepisy ustawy prawo autorskie nie nakładają obowiązku by nowo wykreowany utwór miał postać skończoną (ukończoną), gdyż bez względu na tą okoliczność i tak już na tym etapie powstania będzie przedmiotem prawa autorskiego.

 

Oczywiście praktyka w klasyfikowaniu poszczególnych dzieł jako utworu w rozumieniu ustawy prawo autorskie nastręcza dużych utrudnień i wątpliwości, stąd orzecznictwo Sądu Najwyższego i stanowisko doktryny w tej materii jest nieocenione. Równocześnie warto stosować generalną zasadę zgodnie z którą, kiedy występuje wątpliwość w interpretacji czy dane dzieło jest utworem w rozumieniu przepisów prawa autorskiego, z ostrożności należy przyjąć, że nim jest.

 

Powrót...
Copyrights 2012 - 2018 Rafał Biernacki - Kancelaria Adwokacka - Warszawa
Projekt i wykonanie: AD-VISIONS